พ.ต.ท.ทพ.พจนารถ พุ่มประกอบศรี

คนที่ต้องทำฟัน ร้อยทั้งร้อยฉุกใจคิดว่าตัวเรานั้นจะ จะมีโอกาสตัด AIDS จากการทำฟันได้หรือไม่ เครื่องมือสะอาดพอหรือไม่ ความตื่นกลัววิตกกังวลเหล่านี้ถึงกับทำให้บางคนไม่กล้าไปทำฟัน ดังนั้นเราลองมาดูกันว่าระบบป้องกันการติดเชื้อทางทันตกรรมเขาทำกันอย่างไร ?

การควบคุมการติดเชื้อคือ เราจะลดการกระจายของเชื้อในคลินิกทันตกรรม

การกระจายของเชื้อผ่านทางไหนได้บ้าง

1. จากคนไข้ ไปสู่แพทย์หรือผู้ช่วย
2. จาก คนไข้ ไปสู่คนไข้
3. จากแพทย์หรือผู้ช่วย ไปสู่คนไข้

ซึ่งการควบคุมการติดเชื้อ หรือหยุดไม่ให้เชื้อกระจายนั้นทำได้หลายแบบ เช่น ใช้สารเคมีน้ำยา การหุ้มห่อ ใช้ความร้อน
เนื่องจากไม่สามารถทราบได้เลยว่าคนไหนเป็นพาหะนำโรค ระบบป้องกันจึงใช้วิธีที่เรียกว่า “การป้องกันแบบครอบจักรวาล” คือปฏิบัติต่อทุกคนเหมือนกันหมด โดยสร้างระบบที่คิดว่าทุกคนมีโอกาสกระจายเชื้อได้เหมือนกันหมด เมื่อจบคนไข้หนึ่งคน ของที่ให้กับคนนั้นจะถูกนำไปฆ่าเชื้อทุกชิ้น หรือบางอย่างที่เป็นของที่ใช้แล้วทิ้งก็ให้กำจัดออกไปเลย

จะเห็นว่าในคลินิคทันตกรรมจะมีการปรับเปลี่ยนเรื่องการป้องกันการติดเชื้อหลายอย่างที่เข้มงวดมากขึ้น ทำไมถึงเป็นอย่างนั้น เพราะทันตแพทย์และผู้ช่วยมีความเสี่ยงสูงมากที่จะสัมผัสเชื้อจากคนไข้มากกว่า คนไข้รับเชื้อจากทันตแพทย์หรือผู้ช่วย ดังนั้นการป้องกันการติดเชื้ออย่างเข้มงวดในหลักการป้องกันกับระบบครอบจักรวาลนั้นไม่ใช่มุ่งตรงไปที่คนไข้อย่างเดียว แต่มันย้อนกับมาที่ทีมงานที่เป็นทันตแพทย์และผู้ช่วยด้วย คลินิคทันตกรรมทุกแห่งจึงให้ความสำคัญตรงนี้สูงมากๆ

วิธีการป้องกันการติดเชื้อในคลินิกทันตกรรมทำกันอย่างไรบ้าง

• เราใช้การห่อหุ้มสำหรับป้องกันการติดเชื้อ เช่น ชุดของหมอฟันปัจจุบันนี้เปลี่ยนไปมาก จะต้องมีผ้าปิดปาก ใส่ถุงมือ สวนแว่นตา หรือหน้ากาก ใส่เสื้อกาวด์ อุปกรณ์ปกป้องพวกนี้ช่วยลดการสัมผัสของน้ำลายหรือเลือดจากคนไข้ไปสู่แพทย์ ชุดหมอฟันนับวันจะใกล้ชุดนักบินอวกาศเข้าไปทุกที
  
  
• ของที่ใช้แล้วทิ้ง ในวงการแพทย์แล้วทางทันตกรรมจะเป็นกลุ่มแนวหน้าที่มีการพัฒนาอุปกรณ์หรือสินค้าที่เกี่ยวกับการป้องกันการติดเชื้อมากที่สุด อุปกรณ์อะไรก็ตามที่สามารถใช้แล้วทิ้งไม่ใช้ซ้ำจะถูกผลิตเข้าสู่ท้องตลาดอย่างมากมาย เช่น เข็มฉีดยา หัวดูดน้ำลาย ซองหุ้มเครื่องมือ หัวฉีดน้ำและลม แก้วน้ำ แม้กระทั่งหัวขัดฟันก็มีแบบที่ใช้แล้วทิ้ง
  
  
• การทำความสะอาดอุปกรณ์เครื่องมือทำฟันที่นำกลับมาใช้อีก จะแน่ใจได้อย่างไรว่าเครื่องมือที่เปื้อนเลือด เปื้อนน้ำลายแล้วนำกลับมาใช้ใหม่สะอาดปลอดภัยพอ เขามีกระบวนการดังนี้

เครื่องมือที่ออกจากปากคนไข้ ⇒ แช่น้ำยาฆ่าเชื้อ ⇒ ล้างให้สะอาด (แปรงขัดไม่มีคราบเลือด, น้ำลาย หรือใช้ Ultrasonic cleaner) ⇒ Pack ใส่ซองหรือกล่อง ⇒ ฆ่าเชื้อด้วยความร้อน เช่น AUTOCLAVE (หม้ออบความดัน) DRY HEAT อบแห้ง

• อุปกรณ์ที่ไม่สามารถทนความร้อนสูงๆ ได้ก็จะผ่านการแช่น้ำยาฆ่าเชื้อตามระยะเวลากำหนดจนเชื้อตายจึงนำกลับมาใช้ใหม่ นั้นคือจะมีเครื่องมือมากพอที่จะเข้ามาทดแทนได้ทันในขณะที่ต้องรอการฆ่าเชื้ออยู่
  
  
• อุปกรณ์บางอย่างที่ใช้ร่วมกับการรักษา เช่น เก้าอี้ทำฟัน โคมไฟส่องปาก โต๊ะวางอุปกรณ์ เหล่านี้ก็ได้รับการดูแลเป็นพิเศษ จะมีน้ำยาฆ่าเชื้อเช็ดสำหรับพื้นผิว เพื่อลดการกระจายของเชื้อโรค

จะเห็นได้ว่าคลินิกทำฟันเป็นสถานบริการทางด้านสุขภาพที่ให้ความสำคัญต่อการป้องกันการติดเชื้อสูงมากและเข้มงวดเพื่อ ความปลอดภัยร่วมกันของทั้งทันตแพทย์ ผู้ช่วย และคนไข้เอง คงสบายใจได้ สำหรับท่านที่ยังกลัวๆ กล้าหรือคลางแคลงในจุดนี้ อย่าลืมพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน เพื่อสุขภาพฟันที่ดีตลอดไป